Kuşların vücutlarına giren zararlı maddelerin temizlenmesi, kanlarının depolanması ve yedikleri yiyeceklerin sindirilmesinden sorumlu organ karaciğer organıdır. Ayrıca bu organ genel olarak kuşların vücudunun metabolik faaliyetlerinden sorumludur. Ancak bu organ çeşitli nedenlerle görevlerini yerine getirememeye ve fonksiyon bozukluğu yaşamaya başlar.
Bu durum beraberinde kuşlarda karaciğer hastalıkları ortaya çıkmasına neden olur. Hastalıklar yavaş ilerleyerek kuşun karaciğerinin büyük bir bölümünün hasar alması sonrasında anlaşılır hale gelir. Bunun olmaması için karaciğer hastalıklarının kuşlarda görülme durumu hakkında gerekli bilgilere sahip olunması gerekir.
İçindekiler
Kuşlarda Yaygın Görülen Karaciğer Hastalıkları
Kanarya, muhabbet kuşu veya hint bülbülü gibi kuşlarda zaman zaman karaciğer hastalıkları görülür. Besinlerin sindirilememesi, ilaçların zararlı etkilerinden korunamaması veya kanın pıhtılaşmasını sağlayamaması gibi sorunlar hastalıklarla birlikte ortaya çıkar. Organ işlevini yitirdiği için kuşun hasta görünmesi mümkün olur.
Kuşlarda yaygın görülen karaciğer hastalıkları ise şunlardır;
- Karaciğer yağlanması
- Karaciğer iltihaplanması (AHE)
- Karaciğer sirozu
- Karaciğer enfeksiyonu
- Karaciğer büyümesi
Bu hastalıkların hem dişi hem de erkek kuşlarda ortaya çıkması mümkündür. Ancak üreme dönemi devam eden genç dişilerde görülme sıklığı daha fazladır. Hastalıkların geneli ilerleme gösterdiğinde kuş için ölümcül risk oluşturur.
Kuşlarda Karaciğer Hastalığının Nedenleri
Karaciğer kuşların hayati organlarından birisidir. Bu organın işlevinin bozulması kuşun hayat kalitesinin de bozulmasını sağlar. Karaciğer kendini yenileme özelliğine sahip olsa da hastalıklar ilerledikçe bu işlevini kaybedeceği için büyük risk oluşturur.
Kuşların hayatını tehdit eden karaciğer hastalıklarının yaşanma nedenleri ise şunlardır;
- Toksinler nedeniyle zehirlenmesi
- Yanlış ve yağlı beslenme yapması
- Hücre çoğalma hızının fazla olması
- Gut ve hipotiroidizm gibi hastalıklara sahip olması
- Enfeksiyon geçirmiş olması
- Tümör oluşması
- Zehirli maddelerden etkilenmesi
- Genetik olarak yatkın olması
- Yaşlanmış olması
- Dolaşım bozukluğunun olması
- Protein tüketiminin fazla olması
- Karaciğerinin yağlanmış olması
Bu nedenler dışında çevresel faktörlerin ve kuşların yaşadıkları stresin de karaciğer hastalıklarına sebep olduğu söylenebilir.
Kuşlarda Karaciğer Hastalığının Belirtileri
Kuşlarda görülen karaciğer hastalıkları genellikle yavaş şekilde ilerler. Bunun için hastalığın erken teşhis edilmesi oldukça zor olur. Bunda belirtilerin karaciğer hastalığı için ayırt edici olmaması etkilidir.
Kuşlarda karşılaşılan karaciğer hastalığının belirtilerinden bazıları şunlardır; tüy dökme, renk sararması, hareketsizlik, kilo kaybetme, ishal, gaga uzaması, tüy rengi değişimi, depresyon, titreme ve kusmadır. Bunun dışında kuşun karaciğerinin şişkin göründüğü de görülür.
Kuşlarda Karaciğer Hastalıklarının Teşhisi
Karaciğer hastalığının kuştaki varlığının teşhis edilmesi için veterinere ihtiyaç duyulur. Yaşanan şikayetlere bağlı olarak başvurulan veteriner uyguladığı testler ve görüntüleme yöntemlerinden yararlanır.
Kuştan kan alınarak tam kan sayımı yapılır. Bu test sayesinde kuşun vücudunda ve karaciğerinde toksin maddelerin varlığı incelenir. Ayıca kan analizi sayesinde enfeksiyon veya iltihap olup olmadığına bakılır.
Karaciğer çalışmadığından şüphe duyuluyorsa kuşun safra kesesi analiz edilir. Bunun için safra asidine bakılır. Karaciğerin boyutlarını görmek için röntgen çekimi yapılır. Karaciğerde büyüme varsa rahatsızlığın olduğu ortaya çıkar. Ayrıca karaciğerin yağ durumu da bu görüntüleme ile anlaşılır.
Karaciğerin boyutunu ve özelliklerini anlamak için patoloji analizleri yapılır. Ayrıca laparoskopi yöntemi kullanılarak karaciğerin incelenmesi sağlanır. Kullanılan tüm görüntüleme testleri ve analizler sonucunda hastalığın var olup olmadığı anlaşılmış olur.
Kuşlarda Karaciğer Hastalıklarının Tedavisi
Kuşlar için karaciğer hastalığı tedavisi organın deforme olma durumuna göre değişebilir. Karaciğerin yağlanması, enfeksiyon kapması, iltihaplanması veya siroz olması tedavi yönteminin belirlenmesinde etkili olur.
Karaciğer kendini yenileme özelliğine sahip bir organdır. Hastalık geliştiğinde kendini yenileyerek sağlıklı görünmeye yardımcı olur. Bunun için veterinerin uyguladığı tedavi organın kendini yenilemesine yönelik olur. Bitkisel ürünler (aloe vera, karahindiba ve devedikeni gibi), ilaçlar ve solüsyonlar kullanılan ürünlerdir.
Karaciğerde iltihap veya enfeksiyon gibi rahatsızlıklar varsa ilaç uygulaması yapılır. Bu ilaçlar sayesinde organın hastalığının giderilmesi sağlanır.
Kuşlarda karaciğer hastalığının tedavi edilmesinde diyet, beslenme ve egzersiz de destekleyici çalışmalar olarak uygulanır. Böylece karaciğerin sağlığına yeniden kavuşması amaçlanır. Tedavinin başarı oranı ise hastalığın ilerleme seyrine göre değişiklik gösterir.
Kuşlarda Karaciğer Hastalığı Tedavisinde Beslenmenin Önemi
Karaciğer hastalığı bulunan kuşun beslenme düzeninin yeniden oluşturulması önemlidir. Özellikle karaciğerinde yağlanma varsa bunu giderecek bir diyet programının hazırlanması gerekir.
Kuşlar için hazırlanacak yeni beslenme programında yüksek yağ oranına sahip olan yemlerden ve ek gıdalardan uzak durulur. Taze sebze ve meyvelerden tüketmesi sağlanır. Bunun dışında kaliteli ve kuşun cinsine uygun yem tüketmesi sağlanır.
Kuşun karaciğerini iyileştirmek için vitamin takviyesi yapılır. Kullanılan vitaminler ise içeriğinde biotin, kolin veya metiyonin bulunan vitaminler olur.
Kuşlarda Karaciğer Hastalıklarından Korunma Yolları
Karaciğer kendini yenileme özelliği bulunan organ olmasına rağmen hastalığın ilerlediği durumlarda iyileşme ihtimali zorlaşır. İlaçlı veya destek tedaviler hastalığın tamamen iyileşmesini sağlamaz ancak hastalığın kuş üzerindeki etkilerini azaltır. Birçok durumda karaciğer kaybı ve ölüm vakalarıyla karşılaşılır. Bunun yaşanmaması için karaciğer hastalığından korunmak gerekir.
Kuşu karaciğer hastalığından korumak için beslenmesine özen gösterilmelidir. Aşırı yağlı yemleri ya da gıdaları tüketmeleri engellenmelidir. Kuşun temiz bir ortamda konaklaması sağlanmalıdır. Bunun için kafesi ve bulunduğu ortam sık temizlenmelidir. Ayrıca sıvı tüketimine önem verilmeli ve taze su içmesi sağlanmalıdır.
Karaciğer hastalıklarının kuşlarda teşhisi karaciğer büyük oranda zarar gördükten sonra gerçekleşir. Belirtiler diğer hastalıklarla karıştırıldığı için geç fark edilmesi mümkündür. Bunun yaşanmaması için kuşu veterinere sık kontrole götürmeli ve karaciğer kontrolünün yapılması sağlanmalıdır.